Skąd wzięły się walentynki

Pogański start: Luperkalia

Zanim zaczęliśmy wysyłać sobie serduszka, Rzymianie mieli Luperkalia. To nie była grzeczna kolacja przy świecach. 14 lutego (w wigilię właściwego święta) czczono Fauna – bożka płodności i opiekuna trzód. Było dziko, głośno i… losowo.

Centralnym punktem obchodów była swoista loteria matrymonialna – protoplasta dzisiejszych aplikacji randkowych, tyle że w wersji analogowej. Młode kobiety wrzucały do urny karteczki ze swoimi imionami (często z krótkim, miłosnym dopiskiem). Mężczyźni losowali swoje „partnerki” na czas trwania uroczystości. Często ta przypadkowa zabawa kończyła się trwałymi związkami, ale sam proces miał w sobie pierwiastek chaosu, który Rzymianie uwielbiali.

Kościelny Pivot

Kiedy Cesarstwo upadło, a chrześcijaństwo zaczęło przejmować stery, Kościół stanął przed wyzwaniem: co zrobić z głęboko zakorzenionymi pogańskimi zwyczajami? Zakazać? To rzadko działa. Lepiej przejąć i zmienić narrację.

Biskupi zastosowali więc klasyczny manewr adaptacji. Zostawili datę, ale zmienili patrona. Zamiast lubieżnego Fauna, wprowadzili postać, która ucieleśniała cnoty i poświęcenie – Świętego Walentego. Pogańska energia została skanalizowana w chrześcijańskie ramy. To był majstersztyk inżynierii społecznej.

Trzy twarze Walentego

Problem w tym, że Walenty to postać niejednoznaczna. W martyrologii rzymskiej mamy aż trzech kandydatów do tego tytułu, których życiorysy zlały się w jedną legendę.

1. Biskup-Uzdrowiciel: Biskup Terni, który miał moc uzdrawiania. Legenda głosi, że wyleczył córkę jednego z rzymskich dostojników, co doprowadziło do nawrócenia całej rodziny. Efekt? Wściekłość cesarza i wyrok śmierci.
2. Rzymski Buntownik: To chyba najciekawszy wątek. Cesarz Klaudiusz II Gocki zakazał legionistom brać śluby, wychodząc z założenia (dość pragmatycznego), że kawalerowie bez rodzinnych zobowiązań są lepszymi maszynami do zabijania. Ksiądz Walenty złamał ten zakaz. Udzielał ślubów w tajemnicy, stając się patronem zakazanej miłości i cywilnego nieposłuszeństwa. Za tę konspirację zapłacił głową.
3. Męczennik z Afryki: O trzecim Walentym wiemy najmniej – jedynie tyle, że zginął śmiercią męczeńską w Afryce wraz ze swoimi towarzyszami.

Pierwsza „Walentynka”

Jest jeszcze jeden smaczek. Według podań, Walenty (ten rzymski), czekając w więzieniu na egzekucję (często mówi się o rozszarpaniu przez dzikie zwierzęta), zakochał się w niewidomej córce strażnika. Przed śmiercią wysłał do niej list, podpisując go: „Twój Walenty”.

To zdanie przetrwało wieki, stając się najpopularniejszym podpisem na milionach kartek wysyłanych co roku.

Wniosek?

Dzisiejsze Walentynki to miks starożytnych instynktów, średniowiecznych legend i współczesnego marketingu. Warto jednak pamiętać, że pod warstwą komercji kryje się historia buntu, tajemnicy i dość brutalnych początków.